Hastalıkların önlenmesi için üzerinde durulması, bilinmesi ve
titizlikle uygulanması gereken en önemli konuların başında patojenik etkenlerin
üremelerine mani olunması ve öldürülmesidir. Ancak, sadece bu işlem her zaman
yeterli değildir. Hastalara uygulanan sağaltım (medikasyon) yanı sıra, iyi bir
dezenfeksiyon, sağlamlara aşı uygulanması (vaksinasyon) ve karantina önlemlerinin ve
diğer sanitasyon tedbirlerinin de birlikte
kullanılması ve devam ettirilmesi ile infeksiyonun önüne geçilebilir. Aksi takdirde,
başarılı olunamaz. Ancak, bu önlemlerin ve diğer sanitasyon tedbirlerinin infeksiyon
ajanının türüne (bakteriyal, viral, mantar, vs) veya seyrine (gizli, akut, subakut, kronik, perakut), etkenin özelliğine (sporlu,
kapsüllü, antibiyotiklere duyarsız; viruslar, vs) göre bazı değişiklikler
göstereceği açıktır.
Mikroorganizmaların öldürülmesi için bir çok nedenler, ve aynı
zamanda yararlar bulunmaktadır. Bunlar da özetle aşağıda özetlenmiştir.
1- İnsan, hayvan ve bitkilerde hastalık oluşturan mikroorganizmaları yok etmek ve
böylece infeksiyonlara ve yayılmalarına mani olmak.
2- Gıdaların, konservelerin, yiyecek maddelerinin, v.s. bozulmasını önlemek.
3- Besi yerlerini ve diğer ortamları mikroplardan arınmış hale getirmek.
4- Saf kültürlerin elde edilmesini sağlamak ve bunların kontaminasyonlarına mani
olmak.
5- Malzeme ve aletlerin, mikroorganizmalarla bulaşmasını önlemek.
6- Hastalık etkenlerinin etrafa yayılmasına ve bulaşmasına mani olmak.
Mikroorganizmaların üremelerine mani olunmada veya öldürme
tarzlarını ifade etmede pratikte birçok terimler kullanılmaktadır. Bunların
başlıcaları şunlardır:
- Antibakteriyel: Bakterilerin üremesine mani olunması veya öldürülmesi anlamlarını
kapsayan bir terimdir.
- Antifungal (antimikotik): Mantarların üremelerinin inhibisyonunu ve öldürülmesini
ifade eder.
- Antimikrobial: Mikroorganizmaların üremelerine mani olan veya öldüren kimyasal,
fiziksel ve biyolojik maddeler.
- Antiparaziter: Parazitleri öldüren veya üremelerini inhibe eden maddeler.
- Antisepsis: Sepsise mani olunması anlamında olup, vücuda tatbik edilen kimyasal
maddeler yardımıyla mikropların inhibisyonunu ifade eder.
- Antiseptik: El, yüz, kol, bacak, ayak veya vücudun herhangi bir bölgesine,
mikropların üremelerine mani olmak, öldürmek veya bunlardan temizlenmek amacı ile
uygulanan maddelere verilen isimdir. Pratikte, her ne kadar yukarıda bildirilen anlamda
kullanılırsa da kelime olarak, bozulmaya veya putrefaksiyona mani olmayı da ifade eder.
Antiseptik maddeler vücuda tatbik edildiklerinden, tahriş edici veya zarar verici bir
nitelikte olmaması gereklidir. Bunu sağlamak için genellikle dilue solusyonlar
kullanılır ki bunlar da bakterisid olmaktan ziyade, bakteriostatik etkiye sahiptirler.
-Antiviral: Virusların üremelerine mani olan veya öldüren maddeler için kullanılan
terimdir.
-Asepsis: Mikroorganizmaların giderilmesidir
-Bakterisid: Bakteriler ve apatojenik bakterilerin vegetatif formlarını öldüren
maddeler.
-Bakterisidal: Bakteriler üzerine öldürücü etki yapma durumu.
-Bakteriostasis: Bakterilerin üremelerine mani olunması,
-Bakteriostatik: Bakterilerin üremelerine mani olucu kimyasal, fiziksel, v.s. ajanlar
-Dezenfeksiyon: Kelime anlamı, infeksiyonu giderme veya infeksiyondan arıtılmış hale
getirmektir. Dezenfeksiyon, genellikle, hastalık oluşturan etkenin öldürülmesini veya
giderilmesini amaçlar. Bu nedenle de dezenfektanlar patojenik etkene karşı özel olarak
seçilir ve kullanılırlar. İyi seçildikleri ve usulune uygun olarak kullanıldıkları
zaman, dezenfektanlardan o spesifik etkene karşı olumlu sonuçlar alınabilr.
-Dezenfektan: Dezenfeksiyon amacı ile kullanılan kimyasal maddelere verilen isimdir.
-Fungisid: Patojenik olan ve olmayan mantarları öldüren maddeler.
-Fungistasis: Mantarların üremelerine mani olunmasıdır.
-Fungistatik: Mantarların üremelerine mani olan kimyasal, fiziksel, v.s. ajanlar
-Germisid: Mikroorganizmaları (germleri) öldürmek için kullanılan ajanlar
-Germisidal: Mikroplar üzerine öldürücü etki yapma durumu
-Mikrobisid: Mikropları öldüren maddelere verilen isim.
-Mikrobisidal: Mikropların üzerine öldürücü etki gösterme durumudur.
-Mikrobistasis: Mikropların üremelerine mani olunması.
-Mikrobistatik: Üremeye mani olan maddelere verilen genel isim.
-Pastörizasyon: Süt veya diğer sıvı maddeleri 65 °C' de 30 dakika veya 71 °C' de
30-40 saniye ısıtmakla hastalık yapıcı mikroplardan temizleme işlemine verilen
isimdir. Ancak, bu ısılara dayanıklı birçok mikroorganizmalar (termofiller) ve
sporlar vardır. Bu nedenle de, pastörize edilmiş sütte hastalık oluşturan mikrop
bulunmaz, fakat buna karşılık, ısıya dayanıklı olanlar ve sporlar bulunabilir.
-Sporosid: Sporları öldüren ajanlara verilen genel bir isimdir.
-Sporosidal: Sporları öldürme işlemini ifade eder.
-Sterilizasyon: Bütün canlıların öldürmesini amaçlayan ve çok fazla uygulama
alanı olan bir mikrop giderme yöntemidir. Pratikte bir çok sterilizasyon yöntemleri
vardır.
-Tyndalizasyon: Protein, karbonhidrat ve serum gibi ısıya dayanıksız maddeleri içeren
sıvılar veya besi yerlerindeki mikropları gidermede aralıklı (3 gün arka arkaya ve
her gün 70-80 °C' de bir saat) ısıtma yöntemi uygulanır. Ancak bu yöntemle, fazla
kontamine maddeler sterilize edilemezler.
-Virusid: Virusları öldüren maddelere verilen addır.
-Virusidal: Virusları öldürme işlemidir. Pratikte mikroorganizmaları öldürmede veya
gidermede birçok yöntemler kullanılmaktadır.