Moraxella ve Branhamella
01. Genel Bilgiler
02. Moraxella lacunata (moraxella)
02.01. Etiyoloji
02.02. Epidemiyoloji
02.03. Hastalık Belirtileri
02.04. Laboratuvar Tanısı
02.05. Tedavi
02.06. Korunma
02.07. Kullanılan Besiyerleri
03. Branhamella catarrhalis
01. Genel Bilgiler
Moraxella’lar Moraxella ve Branhamella adı verilen iki alt cinse sahiptir. Bu cinslerin konumları ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.
Bu bakteriler; 0.8-1.2 ile 1.5-3 µm boyda, uçları yuvarlak, ikişer ikişer veya kısa zincirler halinde kok veya küt basiller biçiminde bulunur. Sporsuz, hareketsiz, bazen ince bir kapsüllü olabilir. Gram negatif, zorunlu aerop, oksidaz pozitif ve katalaz pozitiftirler.
Moraxella’ların; M. nonliquefaciens, M. atlantae, M. phenylpyruvica, M. osloensis türleri bulunur.
Moraxella ile ilgili olarak klinik mikrobiyoloji sayfalarında da bilgi bulunmaktadır. Moraxella türlerine gıdalarda da sıklıkla rastlanır.
02. Moraxella lacunata (moraxella)
Moraxella’lar Neisseriaceae familyasının Moraxella cinsi içinde yer alan bakterilerdir. Moraxella cinsi içinde bulunan M. bovis sığır gözlerinde bulunan ve enfeksiyöz keratokonjunktivitis’e (pink eye) neden olur. Moraxella ile ilgili olarak klinik mikrobiyoloji sayfalarında da bilgi bulunmaktadır. Moraxella türlerine gıdalarda da rastlanır.
Moraxella’lar; üremesi zor bakterilerdir. İçinde koagüle edilmiş serum bulunan besiyerinde kolayca ürer ve besiyerini eritirler. Kolonilerin etrafında erimeye bağlı çukurlar oluşur. Bu nedenle Moraxella lacunata adı verilmiştir (lacune= çukur, boşluk). Kuruluğa, ısıya ve antiseptiklere karşı dayanıksızdır.
İnsan konjunktivasında konjunktivit etkeni olarak ve üst solunum yolu flora elamanı olarak bulunur.
02.01. Etiyoloji
M. bovis Gram negatif küt, kalın, uçları yuvarlak, tek veya ikili çomakçıklar şeklindedir. Uç uca eklenerek kısa zincirler oluşturabilirler. Fimbriaları vardır. Aerob, sporsuz, hareketsiz ve aside dirençsizdir. Optimal üreme sıcaklıkları 32-37 ºC' dir. Üreme gereksinimleri komplekstir ve zenginleştirilmiş kanlı veya serumlu besiyerlerinde ürerler. Çeşitli tipte koloniler oluştururlar. Fimbrialı suşlar kanlı agarda 1-3 mm çapında hemolitik koloniler oluştururlar. Bu koloniler agar yüzeyinden zor kaldırılırlar. Fimbrialı suşların otoaglutinasyon özellikleri vardır. Litik fajları saptanmıştır. M. bovis suşları oksidaz pozitif, glukoz, üreaz ve nitrat negatiftir. MacConkey agarda üremezler. Katalaz testi suşlar arsında farklılık gösterir. Suşların çoğu jelatini ve kazeini hidrolize eder; ayrıca esteraz, lipaz, fosfoamidaz, fosfataz, fibrinolizin ve hiyaluronidaz gibi enzimler salgılarlar. Penisiline çok duyarlıdırlar. M. bovis’in fimbriası, hemolizini, sitotoksini ve hidrolitik enzimi önemli antijenleri arasındadır ve enfekte hayvanlarda bunlara karşı oluşmuş antikorlar bulunur. Agar-jel immundiffüzyon tekniği ile 6 serogrup (A-F) ve bu serogruplar içinde toplam 12 serotip bildirilmiştir.
02.02. Epidemiyoloji
M. bovis enfeksiyonlarının kaynağı enfekte hayvanların gözyaşı ve burun akıntılarıdır. Bulaşma hayvandan hayvana doğrudan temas yoluyla veya mekanik vektör sinekler vasıtasıyla olur ve morbidite bazı sürülerde %80’e kadar ulaşabilir. Enfeksiyon yaz aylarında daha fazla görülür. Sığırların genetik farklılıkları enfeksiyon duyarlılığının derecelerini etkiler.
02.03. Hastalık Belirtileri
Hastalık genellikle bir gözde başlar. Diğer göze daha sonra geçer. İnkübasyon süresi 3-5 gündür. İlk belirtiler blefarospazm, fotofobi ve seröz gözyaşıdır. Daha sonra korneada ödem ve ülserler görülebilir. Enfeksiyon kronik duruma geçip körlüğe de neden olabilir.
02.04. Laboratuvar Tanısı
Laboratuvara gözyaşı akıntısı veya göze değdirilen eküvyonlar gönderilir.
Bakteriyoskopi
Sürme preparatlardan yapılan Gram boyamada Gram negatif, kısa, küt ve çoğunlukla ikili kısa çomakçıklar görülür.
Kültür
Gözden alınan materyallerden kanlı agara veya 2.5 µg/ml kloksasilin içeren selektif kanlı agara ekim yapılır. Patojenik suşlar iki gün içinde besiyeri üzerine yapışan ve besiyerinde iz bırakan, hemolitik ve 1-3 mm çapında koloniler oluştururlar. Ayrıca, Tween 80 diferansiyel besiyeri kullanılabilir. Etken morfolojisi, nitrat negatif, oksidaz pozitif, jelatin ve litmus milk özellikleri ile benzer bakterilerden ayrılır.
Hayvan Deneyi
Farelerde bazı çalışmalar yapılmıştır. Genellikle, hayvan deneyi kullanılmaz.
Serolojik Testler
M. bovis antikorları ELISA, Agar jel diffüzyon ve pasif hemaglütinasyon testleri ile saptanabilir.
02.05. Tedavi
Tedavide topik veya enjeksiyon tarzında kloramfenikol, gentamisin, neomisin, penisilin ve kinolonlar kullanılır.
02.06. Korunma
Etkili bir aşısı yoktur. Hayvanların doğrudan güneş ışınlarına maruz kaldıkları dönemlerde koruyucu antibiyotik uygulaması yapılabilir.
02.07. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde kanlı agar kullanılır.
03. Branhamella catarrhalis
Eski adı Moraxella catarrhalis’tir. Kapsülsüz, aerop veya fakültatif anaerop, katalaz pozitif, oksidaz pozitif ve karbohidratlara etki etmeyen koklardır.
Nazofarinks florasında bulunmakla beraber bazen anjin, faranjit ve orta kulak enfeksiyonlarına da neden olabilir. Boğazda bulunduğu için menenjit izolasyonunda sorun yaratabilir, fakat besiyerlerinde kolay üreme ve karbohidratlara etki etmemesi ile ayırt edilir.