Streptococcus
01. Genel Bilgiler
02. Etiyoloji
03. Epidemiyoloji
04. Hastalık Belirtileri
05. Laboratuvar Tanısı
05.01. Bakteriyoskopi
05.02. Kültür
05.03. Hayvan Deneyi
06. Tedavi
07. Korunma
08. Kullanılan Besiyerleri
01. Genel Bilgiler
İnsan ve hayvanlarda lokal ve genel birçok hastalığın nedeni olan ve onların mukoz membranlarında da normal olarak yaşayabilen bakterilerdir. Süt ve süt ürünlerinde de bazı saprofitik türlerine rastlanır. Hastalık etkenleri ve hayvanlarda yaptıkları başlıca hastalıklar aşağıdaki gibidir.
S. equi | Taylarda su sakağısı |
S. agalactiae | Süt ineklerinde kronik mastitis |
S. dysgalactiae | Süt ineklerinde akut mastitis |
| S. uberis | Süt ineklerinde akut mastitis |
S. zooepidemicus | |
S. pyogenes |
|
| S. pneumoniae |
|
S. salivarus | |
S. bovis | |
S. equinum | |
S. lactis | |
S. faecalis | |
Streptokoklar ile ilgili olarak klinik mikrobiyoloji sayfalarında da bilgi bulunmaktadır.
02. Etiyoloji
Streptokoklar, Gram pozitif, hareketsiz, sporsuz, kapsülsüz, yuvarlak veya oval yapılı mikroorganizmalardır. Tipik zincirler oluşturmakla karakterizedirler. Oluşan zincirler, 70-80 koktan meydana gelmiş uzun (S. equi, S. agalactiae) veya 10-15 koktan oluşmuş kısa (S. dysgalactiae, S. uberis) zincirler tarzında görülebilir. Genelde kapsülsüz olan Streptokoklarda, dokularda ve kan serumu ile zenginleştirilmiş besi yerlerinde üreyenlerde belirgin bir kapsül oluşumu saptanabilir. Kan veya serumla zenginleştirilmiş agarda Streptokoklar, çapları 1 mm'ye ulaşan küçük, şeffaf, parlak ve hemolitik (alfa, beta veya gamma hemolitik) koloniler oluşturur. Sıvı besiyerlerinde gelişen zincirler dipte ekmek kırıntısı şeklinde tortu oluşturur. Üst taraf berraktır. Optimum çoğalma derecesi 37 oC' dir. Hem aerobik hem de anaerobik koşullarda üreyebilirler. Streptokoklar değişik şekillerde sınıflandırılırlar. İlk olarak 1919 yılında hemolitik ve koloni morfolojilerine göre sınıflara ayrılmışlardır. Bu sisteme göre hemolitik, viridans ve hemolitik olmayan gruplar olarak sınıflandırılmışlardır. Bu ayırım için besiyeri %5-10 oranında defibrine kan ilavesi ile hazırlanır.
- Beta veya hemolitik grup streptokoklar: Kanlı agarda 37 oC'da 10-24 saat inkübasyondan sonra oluşan küçük koloniler etrafında dar, şeffaf ve tam olan bir hemoliz meydana gelir. Mikroskop altında incelendiğinde bu alanda eritrositler görülmez. S. pyogenes, S. equi ve S. agalactiae bu grupta yer alır.
- Alfa veya viridans streptokoklar: Kanlı agarda 18-24 saatlik kültürlerde koloniler etrafında, yeşilimsi renkli, kolayca farkedilebilen bir hemoliz oluştururlar.Mikroskopta incelendiğinde eritrositlerin bozulmadığı görülür. S. agalactiae suşları, S. dysgalactiae, S. uberis, S. salivarius, S. bovis ve S. equinum bu gruptadır.
- Gama ve hemolitik olmayan streptokoklar: Kanlı agarda eritrositlerin üzerine herhangi bir etki görülmez. S. fecalis ve S. fecum bu gruptadır.
Streptokokların değişik bir gruplandırılması 1930 yılında Lancefield tarafından dominant karbohidrat antijenleri esas alınarak yapılmıştır. A, B, C-V’ye kadar sıralanan bu gruplar “Lancefield Grupları” olarak adlandırılmaktadır. S. pyogenes A, S. agalactiae B, S. equi, S. equisimilis, S. dysgalactiae C, S. fecalis, S. avium, S. bovis, S. fecum D, S. pneumonia, S. salivaris, S. uberis, S. mitis, S. sanguis, S. mutans E grubunda yer almaktadır.
Streptokoklar antijenik özellik gösteren ve virulansı etkileyen birçok faktöre sahiptir. Bunlar: kapsül, fimbria, M proteini, lipoteikoik asit, peptidoglikan, streptolizin O, hyaluronidaz ve streptokinazdır. Ayrıca, nükleaz, proteinaz ve nöraminidaz enzimlerine de sahiptirler.
03. Epidemiyoloji
S. equi’nin neden olduğu su sakağısı daha çok taylarda görülmektedir. Bakteri üst solunum yollarında doğal olarak bulunabilmektedir. Bakımsızlık, iklim değişiklikleri, stres gibi faktörler hazırlayıcı faktörlerdir. Hastalık burun akıntıları ve irin ile kolayca ayırt edilebilmektedir. Ayrıca, kontamine olan yem su ve diğer cansız maddeler de bulaşma nedenidir.
Mastitislerin hazırlayıcı nedenleri konakçıya ait ve çevreye ait olmak üzere iki grupta incelenebilir. Konakçıya ait nedenler arasında anatomik, ırk gibi faktörler vardır. Mastitisler çoğunlukla genç ineklerde laktasyonun başlangıç ve sonlarında görülür. Çevreye bağlı faktörler arasında travmalar başta gelmektedir. Sokucu sinekler, iklim, kötü bakım şartları, yanlış barınak dizaynı ve hijyenik olmayan her türlü sağım koşulları nedenler arasındadır.
04. Hastalık Belirtileri
Streptokok enfeksiyonları, insan ve hayvanlarda çeşitli lokal ve generalize enfeksiyonların nedenidir. Hayvanlarda su sakağısı ve mastitis en önemli hastalıklardır.
Su sakağısı (Adenitis equorum): Su sakağısı, Streptococcus equi tarafından oluşturulan, genellikle taylarda burun ve farinks mukozasının yangısı ve bölgesel lenf yumrularının iltihaplanması ile karakterize, ateşli ve akut seyirli bir enfeksiyondur.
Mastitis (Akut ve Kronik mastitis): Streptokokal mastitisler sütün yavaş yavaş değişmesi, bazen hiç veya çok az anormalleşmesi ve bazı olgularda da sütte parçacıkların, fibrin kümelerinin, kanın ve koyu purulent materyalin görülmesi ile karakterize bir enfeksiyondur.
05. Laboratuvar Tanısı
Laboratuvara su sakağısı için burun akıntısı, baş ve boyun bölgesindeki lenf yumrularından apse içeriği, karaciğer, akciğer, dalak ve peritoneal apselerden, akut ve kronik mastitiste de süt örneğinden örnekler gönderilir.
05.01. Bakteriyoskopi
Laboratuvara gönderilen burun akıntısı, apse içeriği, süt ve diğer materyallerden preparatlar hazırlanarak Gram yöntemiyle boyanır ve Gram pozitif koklardan oluşmuş kısa veya uzun zincirler görülmeye çalışılır. Bakteriyoskopide etken saptanamaması hayvanın enfekte olmadığını göstermez.
05.02. Kültür
a) Katı besiyeri: Kan veya serumla zenginleştirilmiş agar.
b) Koloni morfolojisi: Çapları 1 mm'ye ulaşan küçük, şeffaf, parlak ve hemolitik (alfa, beta veya gamma hemolitik) koloniler.
c) Spesifik besiyeri: Eskülin testi için Edward's besiyeri.
d) Buyyon kültürü: Serum veya ascitic sıvı ile zenginleştirilmiş sıvı besi yerlerinde streptokoklar daha bol üreyerek buyyonda hafif bir bulanıklık meydana getirir. Oluşan uzun zincirler nedeniyle, üreyen etkenler tüpün dibine çökerler ve tüpün üst kısmı hiç üreme yokmuş gibi berrak kalır.
e) identifikasyon şeması:
Özellikler | Str. agalactiae | Str. dysgalactiae | Str. uberis | Str. equi |
İnfekte materyalde morfoloji | Diploid koklardan oluşan uzun zincirler | Oval koklardan oluşan orta uzunlukta zincirler | Diploid formda orta uzunlukta zincirler | Oval hücreler değişik uzunlukta zincirler |
Buyyon | Sediment uzun zincir | Homojen orta boy zincir | Homojen orta boy zincir | Yapışkan sediment uzun zincir |
Hemoliz | α, β, δ | α, β | α, β, δ | β |
CAMP testi | + | - | d | - |
Eskülin | - | - | + | - |
Hippurat hid. | + | - | + | |
Mannitol | - | - | + | - |
Katalaz | - | - | - | - |
Sero-grup | B | C | E | C |
d: değişken
05.03. Hayvan Deneyi
S. equi'nin taze kültürleri beyaz farelere subkutan olarak enjekte edilebilir. Fareler bir iki gün içinde septisemiden ölürler.
06. Tedavi
Etken izolasyonu sonunda yapılacak antibiyogram sonucuna göre antibiyotik kullanımı önerilir. Mastitislerde akut aşamada tedavi etkilidir. Kronikleşmiş vakaların tedavisi çok zordur.
07. Korunma
Hazırlayıcı faktörlerden ileri gelen olumsuzluklar giderilmeye çalışılır. Mastitislerde aşı çalışmaları bulunmaktadır.
08. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde kanlı agar kullanılır.