Bacillus
01. Genel Bilgiler
02. Bacillus anthrachis
02.01. Genel Bilgiler
02.02. Yaptığı Hastalıklar
02.03. Laboratuvar Tanısı
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
02.05. Tedavi
02.06. Kullanılan Besiyerleri
03. Bacillus subtilis
04. Bacillus cereus
05. Diğer Bacillus spp.
01. Genel Bilgiler
Bacillus cinsi içinde insanlar ve hayvanlar için patojen B. anthracis, B. subtilis, B. cereus türleri ve saprofit türler bulunur. Bacillus cinsi genel özellikleri; Gram pozitif, sporlu, aerop ve basil şeklindeki bakterilerdir.
02. Bacillus anthracis
02.01. Genel Bilgiler
Bakteri boyu 3-8 mm, eni 1-1.5 mm olan büyük ve kalın, sporlu bir basildir. Genellikle ikili veya üçlü bir araya gelmiş zincir halinde bulunur. Organizmadan ayrıldıktan sonra ve serumlu kanlı besiyerlerindeki kültürlerinde bakterinin etrafında kapsül görülür. Spor organizmada görülmez, basilin ortasında olup basilin şeklini bozmayacak şekildedir. Asidorezistan boyalarla boyanır. Gram pozitif, aerop ve fakültatif anaerop, hareketsiz ve genellikle R koloni tipindedir. Serum, kan gibi maddelerle zenginleşmiş besiyerlerinde ve bikarbonatlı CO2‘li ortamlarda M tipinde kapsüllü bakterilerin oluşturduğu mukoid koloniler yapar. H2S negatiftir, amonyak oluşturur, katalazpozitif ve maltoz, glikoz, sükroz gibi karbonhidratları gaz yapmadan parçalarlar. Sporsuz şekilleri ısı ve dezenfektanlara duyarlıdır. Sporlu şekiller ise çok dirençlidir. Bacillus anthracis ile ilgili olarak veteriner mikrobiyolojisayfalarında da bilgi bulunmaktadır.
D- Glutamik asit yapısındaki kapsülü özgül antijen özelliği gösterir. Ayrıca protein yapısında koruyucu bir antijen, ödem faktörü ve zehirleyici faktör olmak üzere üç ayrı antijenik özellik gösteren faktörleri vardır.
02.02. Yaptığı Hastalıklar
Bacillus anthracis;antrax, şarbon veya çoban çıbanı adı verilen hastalığın etkenidir. Bu bakteri ot yiyen koyun, keçi, sığır, gibi hayvanların hastalığıdır. Et yiyen hayvanlar bu hastalığa karşı duyarlıdır. Hasta hayvanlardan insan vücuduna alınır ve vücuda girdiği bölgeye göre farklı şekilde şarbona ait klinik tablolar oluşur. Bunlar;
1) Deri Şarbonu: Kontamine hayvan deri, et, kıl, salgılarındaki sporlu basiller insan derisindeki sıyrık ve yaralardan girerek hastalığı oluşturur. Hastalık;
a) Çoban çıbanı, kötü sivilce denilen nekrotik ülserli görünümlü klinik form,
b) Kötü ödem denilen ödemli, büllü, kabuklu klinik form şeklindedir. Bu form yaygın olarak görülür.
Her iki formda hafif seyreder ve kendiliğinden iyileşebilirken bazen lenf yollarından kana karışır ve tedavi edilmezse ölüme götürebilir.
2) Akciğer Şarbonu: Hayvan yün ve kıllarından basillin sporlu formlarının solunması ile görülür. Bronko pnömoni şeklinde balgam kanlıdır. Sepsis gelişmesi durumunda 2- 3 gün içinde dolaşım ve solunum yetmezliği ile ölüm oluşur.
3) Bağırsak Şarbonu: Kontamine hayvan etlerinin yenmesi ile oluşur. Gastroenterit tablosu oluşur. Ölüm ile sonlanır.
4) Sepsis: Bakterinin lenf yollarından kana karışması ile oluşan ölümcül klinik formdur.
02.03. Laboratuvar Tanısı
Şarbon hastalığının yerleştiği bölgeye göre örnekler incelenir. Bunlar; seröz sıvılı vesikül ve büller den alınan eksüda sıvısı, balgam ve kandır.
Bu örneklerden önce gram ile boyanmış preparatlar hazırlanarak incelenir. Yoğun lökositli ve tipik Bacillus anthracis basillerinin görülmesi anlamlıdır.
Kültür için alınan örnekler Kanlı agar besiyerine ekilir ve 37 0C’de 24-48 saat veya 72 saat inkübe edilir. Tipik koloniler kanlı agar dışında %5 Sodyum bikarbonat katılmış agarda ve %20 CO2‘li ortamda üretildiğinde oluşur ayrıca bu ortamlarda kapsül ve M tipi koloniler görülür. Üreyen kolonilere tanı için öncelikle hareket testi uygulanır. Basiller; hareketsiz ise Bacillus anthracis hareketli ise diğer Bacillus cinsleri olduğu düşünülür. Bacillus anthracis penisiline duyarlı, diğer Bacillus cinsleri dirençli, Bacillus anthracis kapsüllü fakat diğer Bacillus cinsleri kapsülsüzdür.
Tanı amaçlı deney hayvanları fare ve kobay kullanılabilir. Serolojik testlerin tanıda anlamı yoktur. Fluoresan boyama teknikleri çabuk tanı için kullanılabilir.
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Hastalık insanlara hayvanlardan geçtiği için hayvanların aşılanması, meslek olarak hayvanlarla ilgilenen insanların risk altında ise aşılanarak bağışıklanması, hasta hayvanların ve ürünlerinin karantinaya alınıp sterillenmesi, ölü hasta hayvanların yakılarak yok edilmesi önem taşır. Hasta hayvanların canlı veya ölü durumda enfeksiyonu yayarlar ve sporlar uzun süre toprakta saklı kalabilirler. Bu durum tekrarlayan enfeksiyonlar için önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
02.05. Tedavi
Genellikle penisilin, aminoglikozitler, sefalosporinler ve diğer kemoterapötikler kullanılarak yapılır. Erken tedaviye başlama ve yeterli doz çok önemlidir.
02.06. Kullanılan Besiyerleri
Analizinde kanlı agar kullanılır.
03. Bacillus subtilis
Kirpikli bir basil olduğu için hareketli, sporları oval ve subterminaldir. Kapsülsüz, gram pozitif, aerop, oda sıcaklığı ve zenginleşmemiş besiyerinde rahatlıkla üreyebilen, R tipi koloniler yapan saprofit yani doğada yaygın olarak bulunan bir basildir.
Saprofit bir bakteri olmakla beraber doku içine veya göz içine bulaşarak enfeksiyonlara ve bazı besin zehirlenmelerine neden olabilir.
04. Bacillus cereus
Toprak, su, sütte ve doğada yaygın olarak bulunan, hareketli, kapsülsüz, sporları terminal veya subterminal olan, gram pozitif, aerop bir basildir. Oda sıcaklığında üreyebilme özelliği gösterir. Saprofit bir bakteri olmasına rağmen gıda zehirlenmelerine ve fırsatçı patojen olarak abseler, göz içi enfeksiyonlar, osteomiyelit, endokardit ve üriner enfeksiyonlar gibi çeşitli enfeksiyonların etkeni olabilir. Bacillus cereus ile ilgili olarak gıda mikrobiyolojisibölümünde de bilgi bulunmaktadır.
05. Diğer Bacillus spp.
B. myocoides, B. megaterium, B. thuringiensis, B. sphaericus, B. pumilus, B. circulans, B. coagulans, B. licheniformis, B. macerans gibidir.