Yersinia
01. Yersinia enterocolitica
01.01. Genel Bilgiler
01.02. Yaptığı Hastalıklar
01.03. Laboratuvar Tanısı
01.04. Epidemiyoloji ve Korunma
01.05. Tedavi
02. Yersinia pestis
02.01. Genel Bilgiler
02.02. Yaptığı Hastalıklar
02.03. Laboratuvar Tanısı
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
02.05. Tedavi
03. Yersinia pseudotuberculosis
03.01. Genel Bilgiler
03.02. Yaptığı Hastalıklar
03.03. Laboratuvar Tanısı
03.04. Epidemiyoloji ve Korunma
03.05. Tedavi
04. Diğer Yersinia spp.
05. Kullanılan Besiyerleri
01. Yersinia enterocolitica
01.01. Genel Bilgiler
Gram negatif ve kutupsal boyanma özelliği gösteren, gaz oluşturmadan glikozu fermente eden, sukroz pozitif, laktoz negatif, üre pozitif, metil kırmızısı pozitif, Voges Proskauer 25 oC’de pozitif fakat 37 oC’de negatif, H2S negatif, sitrat negatif, oksidaz negatif, Ornitin dekarboksilaz pozitif, 25 oC’de hareketli fakat 37 oC’de hareketsiz, indol testi değişken özellik gösteren kokobasillerdir. +4 oC’de üremesi epidemiyolojik açıdan önem taşır. Safra tuzlarının bulunduğu ortamlarda ve her türlü besiyerinde üreyebilir.
Yersinia enterocolitica ile Yersinia pseudotuberculosis arasındaki en önemli identifikasyon farkı;Yersinia enterocolitica; Ornitin dekarboksilaz ve Sukroz pozitif özellik gösterirken Y. pseudotuberculosis negatif özellik gösterir.
Bu bakterinin O somatik, H kirpik ve K yüzeysel antijenleri bulunur. Bu antijenleri ile serovarlara ayrılır. Birçok bakteri ile ortak özellik gösteren antijenleri bulunduğu bilinmektedir. Özellikle 0:9 antijeni Brucella abortus ile ortak olduğu için serolojik tanıda zorluklara ve çapraz reaksiyonlara neden olabilir. Ayrıca tüm Yersinia'larda bulunan Virulans V ve W antijenleri bulunur.
Yersinia enterocolitica hakkında gıda mikrobiyolojisi bölümünde de bilgi bulunmaktadır.
01.02. Yaptığı Hastalıklar
İnsan ve hayvanlarda hastalık yapma özelliğindedir. İnsanlarda; gastroenteritler ve enterokolitler, gıda zehirlenmelerine bağlı enteritler, septisemi, deri döküntüleri, artritler, konjonktivit, miyokardit, glomerulonefrit gibi hastalıkların sorumlusu olabilir. Özellikle en sık enetrokolitlerden izole edilmektedir.
01.03. Laboratuvar Tanısı
Yaptığı hastalığın özelliğine göre dışkı, kan, ponksiyon sıvısı, idrar örnekleri incelemeye alınır.
Kan, ponksiyon sıvısı, idrar gibi örnekler buyyon veya katı besiyerlerine, iki ayrı örnek alınarak birisi 25 oC’de diğeri 37 oC’de inkübe edilerek izolasyonları sağlanır. Dışkı örnekleri zenginleştirici olarak Selenit F ve Tetratiyonatlı buyyon besiyerlerine çift olarak ekilir. Ekimlerden birisi 25 oC’de diğeri 37 oC’de 24-48 saat inkübe edilerek çoğalma sağlanır. Daha sonra bu sıvı besiyerlerinden katı besiyerleri olan; ENDO, EMB, MacConkey Agar gibi genel Enterobacteriaceae familyasının üretildiği besiyerlerine pasajlar yapılır. Ayrıca +4 oC’de üreme özelliğinden dolayı sıvı besiyerlerine yapılan ekimler buzdolabında 3-5 gün bekletilerek yani soğukta zenginleştirme işlemi yapılarak identifikasyona gidilebilir. Kültürlerden izole edilen bakteriler biyokimyasal özellikleri kontrol edilerek ve antijenik özellikleri özellikle O:3 ve O:9 serotip antiserumları ile kontrol edilerek bakterinin Y. enterocolitica olduğu kesinleştirilir.
Hasta serumları ile yapılan serolojik testlerde bakterinin O antijen ve H antijenleri kullanılır. Serolojik tüp aglütinasyon testlerinde 1/60 ve üzerindeki sonuçlar klinik olarak değerlidir. Ayrıca antikor arama testleri olan hemaglütinasyon ve EIA testleri de yapılabilir.
01.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Doğada kedi, köpek, domuz, koyun, sığır, kümes hayvanları, kanarya ve kabuklu deniz hayvanlarında ayrıca toprak ve suda yaygın olarak bulunur. Bu nedenle insanlara çok çeşitli yollarla bulaşabilir. Bunlar; kirli besin maddeleri, kesim hayvanları, hasta kişilerin dışkısıyla kirlenmiş tüm yiyecek ve içecekler ve buzdolabında saklanan bakteri ile kontamine olmuş gıdalar olabilir. Bu nedenle korunmada sağlık kurallarına, temizlik ve hijyen kurallarına uyulması önem taşır.
01.05.Tedavi
Kültürlerden izole edilen bakterilere antibiyogram testi yapılır. Böylece kullanılacak yani duyarlı olan antibiyotik seçilerek tedavi yapılır.
02. Yersinia pestis
02.01. Genel Bilgiler
Bu bakteri vebahastalığının etkenidir. Gram negatif ve kutupsal boyanma özellikli, hareketsiz, sporsuz, aerop, fakültatif anaerop, oksidaz negatif, katalaz pozitif, indol negatif, sitrat negatif, üre negatif ve ornitin dekarboksilaz negatif özellik gösteren kokobasillerdir. -2 ile +40 oC’de üreyebilirler. Kuruluk, gün ışığı, kimyasal madde ve yüksek sıcaklıklara dayanıksızdır fakat buzdolabında uzun süre canlı kalabilir. Ayrıca karanlıkta ve pire dışkısında uzun süre canlılığını korur.
Somatik antijenleri polisakkarit-lipoprotein bileşiminde olup fraksiyon 1 ve V,W diye adlandırılan antijenik yapı oluştururlar.
02.02. Yaptığı Hastalıklar
Yersinia pestis, veba etkeni olarak özellikle lenf dokusuna yerleşme özelliği gösterir. Hastalık yerleştiği yerde çoğalarak lokal veya yayılarak genel enfeksiyon yapabilir. Hastalık farelerden fare pireleri ile bulaşır. Pirelerin insanı ısırması ile hastalık bulaşır ve 1 günden 10 güne kadar sürebilen kuluçka döneminden sonra lenf dokusuna yerleşir veya bu kanal ile yayılır. Lenf dokusuna yerleşerek lenf bezlerinin şişmesine ve fistülize olma şekline Bubonik Veba (Hıyarcık Vebası) adı verilir. Kana yayılan bakteri akciğerlere yerleşerek Veba pnömonisi meydana gelir. Kana yayılan bakteri tüm vücut organlarını tutarak Veba septisemisi oluşur. Ayrıca kan yolu ile yayılan bakteri dalak, karaciğer ve beyinde yerleşerek enfeksiyon yapabilir.
02.03. Laboratuvar Tanısı
Hastalığın bulunduğu organa yönelik örnekler alınır. Bunlar; bubondan alınan irin, ponksiyon mayi, balgam ve kan olabilir. Alınan örneklerden Gram boyalı preparatlar hazırlanarak incelenir. Gram negatif ve kutupsal boyanmış lökositler arasında görülen tekli veya ikili kokobasiller anlam taşıyan bakteriler olabilir.
Kesin tanı için kültür işlemi yapılır. Bunun için kan örnekleri hemokültür şişelerine diğer örnekler MacConkey safralı agara ekilebilir. Çift ekim yapılarak 28 oC’de ve 37 oC’de ve 24 -48 saat inkübe edilir. Kan kültürleri 2-10 gün inkübe edilir. Üreyen bakterilere öncelikle 22 derecede harekettesti yapılır. Y. pestis hareketsiz, kobayların duyarlılık gösterdiği ve ramnoza etkisiz özellik gösterirken, Y. pseudotuberculosis ise hareketli, beyaz farelerin duyarsız olduğu ve ramnozu fermente ederek etkili bir özellik gösterir. Üreyen bakterinin biyokimyasal testler ve hayvan deneyleri ile tanısı kesinleştirilir. Ayrıca tüpte yapılacak veba antiserumlarıyla serolojik testlerle tanı koydurur.
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Veba kemirici hayvanların hastalığıdır. Bu hayvanların idrar, dışkı, ölüleri ve vücut parçaları ile toprak ve suya geçebilir. Buralardan da sağlam hayvanlara, hayvan pireleri ile de insanlara bulaşabilir.
Hastalığın bulaşması öncelikle hayvanlardan olduğu için yabani kemirici-sıçan-sıçan piresi-insan-insan piresi-insan enfeksiyon zincirinin kırılması gerekir. Eğer bir salgın varsa veba pnömonisi damlacık enfeksiyonu ile insandan insana bulaşabildiği için hastalar izole edilmeli ve hasta temaslarında maske ve gözlük kullanılmalıdır. Sağlam insanları korumak amacıyla antibiyotik ve aşı uygulaması yapılabilir.
02.05. Tedavi
Geniş spektrumlu, Streptomycin ve Sulfadiazine, Tetracycline gibi antibiyotiklerle tedavi yapılır. Veba serumları ağır durumlarda kullanılabilir.
03. Yersinia pseudotuberculosis
03.01. Genel Bilgiler
Gram negatif, sporsuz, hareketli, kapsülsüz ve polimorf şekiller gösterebilen bakterilerdir. Kültürlerinde S ve R tipi kolonileri görülebilir. 37 oC’de ve 22 oC’de üreyebilir. 18 ve 22 oC’de hareketli olması, üre pozitif, ramnoz ve gliserolü fermente etmesi ile Y. pestis ve P. septica’dan ayrılır. Bu bakteri; glikozdan asit oluşturur, indol negatif, metil red pozitif, Voges Proskauer negatif, katalaz pozitif, oksidaz negatif, H2S pozitif, nitrat pozitiftir.
O somatik ve H kirpik antijenleri bulunur. Bu antijenlerine göre serovarlara ayrılır. Sıcaklık ve kuruluğa dayanıksızdır.
03.02. Yaptığı Hastalıklar
Bu bakteri kuşlarda ve kemiricilerde hastalık yapar. Hayvandan hayvana solunum ve sindirim yolu ile bulaşırken iç organlarında psödo tüberkül adı verilen lezyonlar yapar. İnsana kedilerden, kirlenmiş besin ve hasta hayvan tüberküllerinden bulaşabilir. İnsanda lenf bezlerinin şişmesi, septisemi, tifo benzeri klinik tablo, ateş, dalak ve karaciğer büyümesi görülür.
03.03. Laboratuvar Tanısı
Tüberkül ve irin örnekleri kültür için EMB, ENDO, Deoxycholate- Citrat agara ekilir. 37 oC ve 22 oC’de inkübe edilir. 22 oC’de üreyen, hareketli ve Deoxycholate-Citrat agarda mat koloniler yapan bakteriler, identifikasyon için biyokimyasal testlere alınarak kesin tanı koyulur. Serolojik testlerden indirekt hemaglütinasyon ile tanı konulabilir.
03.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Hayvanların arasında tarla farelerinin bulaştırıcılıkta rol aldığı düşünülmektedir. İnsanlara ise kediler ve kontamine olmuş besin maddeleri ile geçer. İnsandan insana bulaş görülmemiştir.
03.05. Tedavi
Geniş spektrumlu antibiyotikler ile yapılır.
04. Diğer Yersinia spp.
Yersinia intermedia ve Yersinia kristensenii sularda ve balıklarda ve besin maddelerinde tespit edilmiştir. İnsanda fırsatçı patojen olarak görülebilir.
05. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde, EMB Agar, ENDO Agar, MacConkey Agar, Deoxycholate Citrat (Leifson) Agar, Selenit F Broth ve Tetratiyonat Broth; Muller-Kaufmann besiyerleri kullanılır.