Shigella
01. Genel Bilgiler
02. Laboratuvar Tanısı
03. Yaptığı Hastalıklar
04. Epidemiyoloji ve Korunma
05. Tedavi
06. Kullanılan Besiyerleri
01. Genel Bilgiler
Enterobacteriaceae üyesidir. Gram negatif, hareketsiz, sporsuz, kapsülsüz, fakültatif anaerop, oksidatif ve fermantatif metabolizmaları bulunan, insanlar için patojen özellik gösteren bir basildir. Shigella cinsi bakteriler (O) somatik antijen yapıları ve mannitol üzerine etkilerine göre A, B, C, D diye gruplara ayrılır. Bu gruplar; S. dysenteriae, S. flexneri, S. boydii, S. sonnei'dir.
Mannit Negatif Shigella’lar S. dysenteriae (Serogrup A)
Serovar A1 (S. dysenteriae = Shiga basili)
Serovar A2 (S. schmitzii)
Serovarlar A3-7 (S. arabinotarda)
Serovarlar A8-12
Mannit Pozitif Shigella’lar S. flexneri (Serogrup B, serovarları; B 1-6, X, Y)
S. boydii (Serogrup C, serovar; C 1-18)
S. sonnei (Serogrup D, serovar; D)
Shigella’lar hareketsiz olmakla beraber sadece Tip-1 fimbria bulunan Shigella flexneri’de hareket görülür. Shigella’lar hareketsiz olmaları ile Salmonella’lardan ayrılırlar. Diğer bağırsak bakterilerine etki gösteren bacteriocin (colisin) yaparlar. Bakteri parçalandığı zaman lipoprotein yapısında ve endotoksin özelliği gösteren (O) somatik antijeni açığa çıkar. Shigella’lardan sadece Shigella dysenteriae bulunduğu ortama ekzotoksin salgılar. Shigella’lar kalın bağırsak mukoza epitelinde ödem, bol mukus salınması, apseler ve ülserasyonlar meydana getirirler. Bu bakteriler, sulu, nemli ve gün ışığından uzak ortamlarda uzun süre canlı kalabilirken yüksek ısı, gün ışığı ve antiseptiklere dirençsizdir.
Shigella hakkında gıda mikrobiyolojisi sayfalarında da bilgi bulunmaktadır.
02. Laboratuvar Tanısı
Materyal olarak dışkı ve rektal sürüntü alınır. Bu örnekler öncelikle makroskobik olarak incelenir. Dışkı da mukus bulanık ve kan ortada ayrı duruyorsa basilli dizanteri, mukus parlak ve kanla karışık ise amipli dizanteri düşündürür. İkinci inceleme mikroskobik olmalıdır. Bunun için; mukuslu ve kanlı kısımdan lam lamel arası preparat hazırlanır ve patojen Protozoer’lerin (Entamoeba histolytica, Giardia intestinalis vb.) varlığı incelenir. Diğer işlem kültürdür. Bunun için dışkının kanlı ve mukuslu bölümlerinden alınan örnekler sıvı besiyeri olan Selenit F, Gram Negatif (GN broth) besiyerine alınarak buradan katı besiyeri olarak Endo, EMB, MacConkey, SS, Hektoen Agar gibi besiyerlerine tek koloni düşecek şekilde ekimler yapılır. Ekimler 37 oC’de 24 saat inkübe edildikten sonra incelendiğinde laktoz negatif görüntü veren koloniler incelenmeye alınır. Hareket muayenesinde hareketsiz, Gram boyada Gram negatif ise biyokimyasal testler yapılır. TSI agarda Laktoz negatif, Glikozdan asit oluşturup gaz yapmazlar, H2S meydana getirmezler. Üre ve ONPG testleri negatif, IMViC testleri (D-+-- )’dir. Katalaz testi B, C ve D gruplarında pozitif, Lizin ve ornitin dekarboksilaz testleri A, B ve C gruplarında pozitiftir. İdentifikasyonda son işlem A, B, C, D polivalan aglütinan serumlarla aglütinasyon işlemi yapılır. Hangi tip polivalan antiserumla aglütinasyon görülürse o grubun monovalan antiserumları ile aglütinasyon işlemlerine devam edilerek serovar tespit edilebilir. Hasta serumu ile yapılacak olan serolojik testlerin erken tanı için değeri olmadığından rutinde kullanılmamaktadır.
03. Yaptığı Hastalıklar
Shigella bakterisi yiyecek ve içeceklerle alındıktan 12 saat veya 2-6 günlük kuluçka döneminden sonra karın ağrısı, buruntu ve kanlı ishal görüntüsü ile ortaya çıkar. Bu bulgularla Shigella izole edilirse bu hastalığa Basilli Dizanteri adı verilir.
04. Epidemiyoloji ve Korunma
Basilli dizanterinin konağı insan olduğu için hasta ve taşıyıcı olan kişilere yönelik koruyucu yöntemlerin uygulanması gerekir. Bunun için; dışkı ve diğer atıkların uygun kanalizasyon sistemlerine atılması, içme ve kullanma sularının temiz ve denetimli olması, yiyecek ve içeceklerin sağlık koşullarına uygun hazırlanması ve portörlerin (taşıyıcı kişiler) tespit edilerek tedavi edilmesi ve yiyecek hazırlanan bölümlerde çalıştırılmaması gerekir.
05. Tedavi
Antibiyotiklerle yapılır. Hasta kişilerin ağrılarının giderilmesi ve su ve elektrolit kaybını önleyecek şekilde beslenme yapılması gerekir.
06. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde Selenit F Broth (Selenite Broth; Selenite Enrichment Broth acc. to Leifson), Gram Negatif (GN) Broth (Gram Negative Enrichment Broth acc. to Hajna), Endo Agar, EMB Agar, MacConkey Agar, SS Agar, Hektoen Enteric Agar, TSI Agar kullanılır.