Escherichia
01. Genel Bilgiler
02. Escherichia coli
02.01. Genel Bilgiler
02.02. Yaptığı Hastalıklar
02.03. Laboratuvar Tanısı
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
02.05. Tedavi
03. Diğer Escherichia spp.
04. Kullanılan Besiyerleri
01. Genel Bilgiler
Escherichia, Enterobacteriaceae familyası üyesidir. Bu familyadaki bakterilerin genel ve ortak özellikleri; 0.3-1.0 mm en ve 1.0-6.0 mm boyda çoğu hareketli bazen hareketsiz, düz, Gram negatif basil şeklinde, fakültatif anaerop, endosporsuz, karbon kaynağı olarak glikozu kullanan, katalaz pozitif, oksidaz negatif, indol, metil red, Voges-Proskauer ve sitrat testlerinde türlere özgü farklılıklar gösterirler.
Escherichia coli hakkında gıda mikrobiyolojisi ve veteriner mikrobiyoloji sayfalarında da bilgi bulunmaktadır.
02. Escherichia coli
02.01. Genel Bilgiler
Escherichia cinsi içinde en önemli tür Escherichia coli’dir. E. coli basil şeklinde yani boyu eninden daha uzun 2-6 mm boy ve 1-1.5 mm ende düz bakterilerdir. Gram negatif, bazen hareketli, fakültatif anaerop, 1-2 mm çapında S tipi koloniler yapan bakterilerdir. Özellikle 44°C'de üremesi diğer bakterilerden (Enterobacter ve Serratia) ayrılmasını sağlar.
E. coli,glikoz, laktoz, maltoz, mannitol, ksiloz gibi şekerlerden asit ve gaz oluştururlar. Sükroz, salisin, rafinoz gibi şekerlere olan etkisi değişken olup, adonitol ve inozitolü genellikle fermente etmezler. Nişastadan gaz oluşturmazlar. İndol pozitif, Metil red testi pozitif, Voges Proskauer testi negatiftir. Sitrat’lı besiyerinde ürerler. Böylece IMViC testleri (++- -)’dir. Üre besiyerinde üreyi kullanmadığı için üremez, KCN testi negatiftir. Genellikle H2S oluşturmaz. Laktoza olan etkilerinden yararlanılarak yapılan çeşitli besiyerlerinde kolaylıkla ürer. EMB agar besiyerinde, laktoz, eozin ve metilen mavisi boyaları bulunur. Laktoz parçalanarak oluşan asit kolonilerin mavi-siyah parlak röfleli görünmesini sağlar. Ayrıca SS agar, MacConkey ve Endo agarda laktozun kullanılması sonucunda kırmızı renkli koloniler oluşur. Kanlı agar besiyerinde bazen hemolizli koloniler oluşur.
Dezenfektanlara, bazı boya (Malaşit yeşili, Füksin vb.) maddelerine, safra ve safra tuzlarına ve %7 NaCl’e karşı duyarlı, fakat ısı ve soğuğa dirençlidir.
E. coli dışkı içinde bulunan bir bakteridir. Diğer bağırsak bakterileri gibi çeşitli antijenlere sahiptir. Bunlar;
-O Antijenleri: Somatik antijen olup, ısıya, kaynatmaya ve alkole dayanıklı, formole dayanıksız, lipopolisakkarit yapısındadır. Bu antijene göre gruplara ayrılır.
-H Antijenleri: Kirpik antijenleri olup hareketli kökenlerde bulunur, protein yapısında ve 100 °C'de ısıtılmaya, alkol ve proteolitik fermentlere dayanıksız, formole dayanıklıdır. Bu antijen ile serovarlara ayrılır.
-K Antijenleri: Kapsül antijeni olup, polisakkarit yapısında ve ısıya dayanıklıdır. 100-120 derecede bir iki saat kaynatmakla ortadan kaldırılabilirler. Bu antijene sahip bakteriler Somatik antiserumları ile aglütinasyon oluşturmaz. K antijeni ile serovarlara ayrılır.
-Fimbria Antijenleri: Özellikle mannoz rezistan fimbriaları bulunan bakterilerde görülür.
E. coli O, H, K antijenlerine göre tiplendirilerek O157:H7, O18:K1:H7 şeklinde isimlendirilir.
E. coli‘ler bakteriyofajlarına göre faj tiplerine, bakteriyosin (Colisin) salgılamasına göre Colisin tiplerine ayrılır.
02.02 Yaptığı Hastalıklar
Normal bağırsak bakterisi olarak memeliler ve kuşlarda bulunur. Bağırsak içinde kokuşma, mayalaşma ve beslenme ile ilgili işlemlerde yardımcı bir bakteri ve diğer bağırsak bakterileri ile dengeli olarak bulunan flora bakterisidir. Fakat canlının savunma gücünün azaldığı durumlarda doku ve kana yayılarak enfeksiyon etkeni özelliği taşır.
E. coli, bağırsak ve bağırsak dışı hastalıklar şeklinde hastalık yapar. Bağırsaklarda oluşan hastalıklar; O serovarları tarafından oluşur ve ishallere neden olurlar. Bunlar;
-Enteropatojenik E. coli (EPEC): Serovarları; O26, O44, O55, O86, O111, O114, O119, O125, O126, O127, O128, O142 ve O158 dir. Süt çocuğu ishallerinden sorumlu olup bir yaşından sonra bu serovara karşı bağışıklık oluşur.
-Enterotoksinogen E. coli (ETEC): Serovarları; O8, O25, O78, O115 ve O128 dir. Bağırsakta ısıya duyarlı (LT) ve ısıya dirençli (ST) enterotoksinleri etkisiyle ishaller oluşur.
-Enterohemorrhagic E. coli O157:H7 kökeni tarafından oluşturulan hemorajik kolit yapar. Buna verotoksin adı da verildiği için Verotoksinojen E. coli (VTEC) de denir.
-Enteroinvasive E. coli (EIEC): Serovarları; O28a, O28e, O112a, O112c, O124, O136, O144, O152 ve O164 tespit edilmiştir. Kirpikleri kaybolduğundan H antijeni bulunmaz. Bağırsak mukozasının içine yayılarak ülserli ve pürülan salgılı bölgeler oluşurken ishallere neden olur.
Bağırsak dışı hastalıklar; E. coli, bağırsak dışına çıkarak dokulara geçebildiği zaman çeşitli enfeksiyonlara neden olur. Bunlar; üriner sistem, safra ve safra yolları enfeksiyonları, menenjit, peritonit, hemolitik üremik sendrom, trombotik trombositopenik purpura, abse, sinüzit, otit ve yara enfeksiyonlarıdır.
02.03. Laboratuvar Tanısı
Hastalığın tipine göre inceleme maddesi idrar, dışkı, irin, kan, balgam, BOS ve safra olabilir.
Bu örneklerin santrifüj edilmesinden sonra çökeltiden yapılan direkt preparatlarda çok sayıda lökositlerin ve hareketli bakterilerin görülmesi enfeksiyon varlığını gösteren bir nokta olarak kabul edilir. Kesin tanı için kültür işlemleri yapılır. Kan, kan kültürü besiyerine diğer örnekler ise Kanlı, Endo, EMB, MacConkey, SS agara ekilir. EMB besiyerinde, Laktoz ve Eozin, Metilen mavisi boyaları bulunur. Laktoz parçalanarak oluşan asit kolonilerin mavi- siyah parlak röfleli görünmesini sağlar. Ayrıca SS agar, MacConkeyve Endo agarda laktozun kullanılması sonucunda kırmızı renkli koloniler oluşur. Kanlı agarda bazen hemolizli koloniler oluşur. Bu koloniler alınarak yapılan biyokimyasal testler sonucunda IMViC (++--), Laktozdan asit, glikoz, maltoz, mannitol, ramnoz, sorbitol, trehaloz ve gilerolden asit ve gaz oluşturan, H2S ve KCN negatif, lisin, ornithine ve arginine decarboxylases pozitif sonuçlar E. coli tanısını koydurur.
Kültür işlemlerinden sonra immun serumlar kullanılarak serolojik identifikasyon ve tip tayini yapılır. O antiserumları ile aglütinasyon görülmezse K antijen varlığı düşünülerek süspansiyon kaynatıldıktan sonra aglütinasyon işlemleri tekrarlanmalıdır. Ayrıca çabuk tanı için fluoresanlanmış antiserumlar, EIA, koaglütinasyon, DNA hibridizasyon, IHA, Latex test yöntemleri kullanılabilir.
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Doğumdan sonra bağırsak florasında oluştukları için korunma zordur. Bulaş yolu dışkı- ağız yolu olduğundan el, su, yiyecek, içecek ve çevre temizliği kurallarına uyulması gerekir. Hastane enfeksiyonlarından uzaklaşabilmek için hasta yatağı, ortam ve el temizliği, dezenfeksiyon ve sterilizasyon kurallarına uyulmalıdır.
02.05. Tedavi
Tedavi antibiyotiklerle olur. Fakat direnç çok sık karşılaşılan bir problem olduğu için antibiyogram testi yapıldıktan sonra duyarlı antibiyotikler seçilerek tedavi yapılmalıdır.
03. Diğer Escherichia spp.
Alcalescens-Dispar (Escherichia coli inactive), hareketsiz, laktozu geç veya hiç parçalamayan özellik gösterir.
E. adecarboxylata, E. hermannii, E. vulneris, E. fergussonii, E. blattae tipleri bulunur.
04. Kullanılan Besiyerleri
Gıda Mikrobiyolojisi bölümünün koliform grup bakteriler, fekal koliformlar, E. coli, E. coli O157:H7 sayfalarında E. coli besiyerleri hakkında da ayrıntılı bilgi bulunmaktadır