Haemophylus
01. Haemophilus influenzae
01.01. Genel Bilgiler
01.02. Laboratuvar Tanısı
01.03. Yaptığı Hastalıklar
01.04. Epidemiyoloji ve Korunma
01.05. Tedavi
02. Haemophilus ducreyi
02.01. Genel Bilgiler
02.02. Laboratuvar Tanısı
02.03. Yaptığı Hastalıklar
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
02.05. Tedavi
03. Diğer Haemophilus spp.
03.01. Haemophilus parainfluenzae
03.02. Haemophilus aegypticus
03.03. Haemophilus paraaphophilus
03.04. Haemophilus haemolyticus
04. Kullanılan Besiyerleri
01. Haemophilus influenzae
01.01. Genel Bilgiler
0.3-0.5 μm en ve 0.5-2.0 μm boyunda kokobasil görünümünde, uçları yuvarlak, ikili kısa zincirler halinde veya kümeler yapmış olarak görülür. Hareketsiz, sporsuz, kapsüllü ve Gram negatiftir. Aerop ve fakültatif anaerop üremeyi seven ve üremesi zor bir bakteridir. Üremesi için kanda bulunan hemoglobine bağlı ve ısıya dayanıklı bir X faktörü (Protoporphyrin IX) ile ısıya dayanıksız bir V faktörünün (Nicotinamide adenin dinucleotid) bulunması gerekir. X faktörü üremeyi kamçılayan kan pigmentidir. Bunun yerine hemoglobin ya da hematin kullanılabilir. V faktörü kandan başka çeşitli bitki ve hayvanların dokularında bulunabilir. Ayrıca başta stafilokoklar olmak üzere birçok bakteri tarafından sentezlenebilir.
37 °C ve pH 7.2 -7.4’de, %10 CO2’li ortamda, eskitilmiş Kanlı agar ve Çikolata agarda üreyebilir. Glikozdan asit oluşturur fakat gaz yapmaz. Laktoza ve mannitole etkisizdirler. Bu bakteri kuruluğa, ısıya ve dezenfektanlara dayanıksızdır.
Haemophilus influenzae, kapsül maddesi ve somatik maddelerinin antijenik yapısı ile serovarlara ayrıca biyokimyasal özelliklerine göre de biovarlara ayrılarak incelenir.
01.02. Laboratuvar Tanısı
Klinik tabloya göre çeşitli örnekler alınır. Bunlar; nazofarinksten alınan sürüntüler, balgam, beyin omurilik sıvısı ve irinlerdir. BOS her zaman santrifüj edilerek dipteki çökeltisi ile çalışılmalıdır. BOS steril tüplere diğer örnekler transport yani taşıma ortamı özelliği gösteren besiyeri içine alınmalıdır. Alınan bu örnekler laboratuvara gelince önce preparatları hazırlanır ve Gram veya sulu fuksin boyasıyla boyanarak incelenirler. Gram negatif, tekli, ikişerli veya küçük zincir yapmış kokobasiller varsa kapsül şişme reaksiyon işlemi yapılarak çabuk tanı konulabilir.
Kültür için Çikolata agar, eskitilmiş tavşan veya at kanlı agar kullanılabilir. V faktörüne olan gereksinimleri nedeniyle bu faktörü oluşturan Staphylococcus aureus ile birlikte yapılan ekimlerde daha iyi ve çabuk ürerler. Bu nedenle alınan örnekler, kanlı agar besiyeri yüzeyine paralel çizgiler veya sık zikzaklar şeklinde ekilir ve aynı plak yüzeyine bu ekim çizgilerini dik olarak çaprazlayacak şekilde S.aureus'dan bir çizgi ekimi yapılır. H. influenzae kolonileri, S. aureus'un üreme çizgisi civarında daha çabuk ve büyük olarak ürer. Bu S.aureus'un meydana getirdiği V faktöründen, H. influenzae’nın süt anne şeklinde yararlanmasıdır. Ayrıca X, V ve X+V faktörlerini taşıyan kâğıt diskler besiyerine yerleştirilirse H. influenzae X+V diski etrafında ürer.
Küçük, saydam, kenarları düz S formda ve yuvarlak koloniler veya mukoid kolonilerin görülmesi; antiserumlar ile kapsül şişme reaksiyonu, Stafilokok A proteini b antikorları ile kaplanarak yapılan koaglütinasyonlar ve lateks partikülleri ile aglütinasyon reaksiyonları identifikasyonu sağlar. Ayrıca EIA ve PCR yöntemleri ile antijen taraması yapılarak çabuk tanı konulabilir.
Kapsül şişme deneyi için BOS 3000 rpm’de 5 dakika santrifüj edilir ve lam üzerine BOS çökeltisi yayılır ve havada kurutulur. Lamel üzerine bir damla Haemophilus influenzae tip b antiserumu ve bir damla %1’lik metilen mavisi solüsyonu konularak karıştırılır. Bu lamel lamın üzerine kapatılarak lamdaki BOS ile karışması sağlanır. Sonra ışık mikroskobunda ve immersiyonlu ortamda inceleme yapılır. Mavi boyalı bakterilerin etrafında kapsüllerin görülmesi, bu bakterinin Haemophilus influenzae kapsülü olduğunu gösterir.
Koaglütinasyon deneyi için Staphylococcus aureus’un A proteini H. influenzae antikorları ile kaplanarak konjuge A protein ayıracı oluşturulur. Kültürden incelemeye uygun birkaç koloni seçilerek birkaç damla serum fizyolojik içerisinde ezilerek süspansiyon hazırlanır. Bir lam üzerine bu bakteri süspansiyonundan bir damla ve ayıraçtan da bir damla konularak karıştırılır. Aglütinasyonun görülmesi deneyin pozitifliğini gösterir.
01.03. Yaptığı Hastalıklar
Haemophilus influenzae serovar b çeşitli enfeksiyonların etkenidir. Bunlar; menenjit, nazofarinjit, sinüzit, orta kulak iltihabı, epiglottitis, pnömoni, piyoartroz, perkardittir.
01.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Hastalık yapan kapsüllü b serovar’ıdır. Kapsülsüz şekli normal nazofarinkste bulunur. Hastalık öksürük damlacıklarının solunması ile insandan insana bulaşır.
Kapsül b serovarına karşı yapılmış PRP (Hib aşısı) adı verilen aşı bulunmaktadır. 18 aya kadar bebeklere bu aşı uygulanabilir. Fakat aşı taşıyıcılığı önleyemez. Bu nedenle epidemilerde risk altındaki çocukların tümüne (dört yaş altı) antibiyotik verilerek korunma sağlanmalıdır.
01.05. Tedavi
Antibiyotiklerin bazılarına karşı direnç geliştiği için özellikle sefalosporinler, kloramfenikol ve geniş spektrumlu antibiyotikler kullanılır.
02. Haemophilus ducreyi
02.01. Genel Bilgiler
1.5-2.0 μm boyunda, 0.6 μm eninde ikili bazen kısa zincirler halinde görülen kokobasildir. Örneklerden yapılan preparatlarda intra veya extra sellüler olarak görülebilir. Sporsuz, kapsülsüz, hareketsiz, kutupsal boyanma özellikli ve Gram negatiftir. Aerop, 37 °C’de üremeyi seven ve üreyebilmesi için X faktörüne ihtiyaç duyan bir bakteridir. Fiziksel ve kimyasal maddelere karşı çok dayanıksızdır. İrinde uzun süre saklı kalabilir.
02.02. Laboratuvar Tanısı
Haemophilus ducreyi yumuşak şankr adı verilen hastalığı yaptığı için bunun tanısında yara tabanından eküvyon ile veya iltihaplı lenf bezlerinden ponksiyon ile örnek alınır. Alınan örneklerden preparatlar hazırlanarak Gram, Giemsaveya sulu fuksin ile boyanır.
İntra veya extra sellüler ikili veya zincir yapmış Gram negatif kokobasiller görülmesi tanı koydurur.
Bakterinin üremesi zor olduğundan kültür için alınan örneklerden insan veya tavşan kanından yapılmış Kanlı agara veya Çikolata agara ekim yapıldıktan sonra 48 saat 37 oC’de inkübe edilir. Ayrıca PCR ve DNA probe yöntemleri çabuk tanı için kullanılır.
Deri içi test olarak ito-reenstierna reaksiyonu adı verilen test yapılır. Bu testte; öldürülmüş bakterilerden oluşan süspansiyon 0.1 ml olarak deri altına verilir ve 48 saat sonra 1 mm çapında bir papül oluşursa reaksiyon pozitiftir. Böylece kronik vakalar ve geçirilmiş enfeksiyon varlığı belirlenmiş olur.
02.03. Yaptığı Hastalıklar
Cinsel ilişki ile bulaşan, yumuşak şankr, şankroit veya ulcus molle adı verilen hastalığı yapar. Hastalığın etkenini kadınlar vajinalarında taşırlar. Cinsel ilişki sonrasında, 1-3 günlük kuluçka döneminden sonra erkeklerde penisin birçok bölgesinde, kadınlarda vajina ve servikste yumuşak tabanlı yara oluşur. Bu durumda bölgesel lenf bezlerinde şişlikler görülür.
02.04. Epidemiyoloji ve Korunma
Hastalık kadınlardan bulaşır. Hastalık geçirildikten sonra bağışıklık bırakmaz. Yayılmasını engelleme taşıyıcı kadınların tespit edilip tedavi edilmesi ile olur. Korunmada; bütün cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklarda uygulanan önlemlere uyulması gerekir.
02.05. Tedavi
Geniş spektrumlu antibiyotikler kullanılır.
03. Diğer Haemophilus spp.
03.01. Haemophilus parainfluenzae
Üst solunum yolu ve ağız mukozasında normal flora elamanı olarak bulunur. Üremesi için sadece V faktörüne ihtiyaç duyar. Farenjit ve endokardit etkeni olarak tespit edilmiştir.
03.02. Haemophilus aegyptius
Tropikal bölgelerde görülen konjonktivit etkenidir.
03.03. Haemophilus paraaphrophilus
Ağız ve boğaz normal flora elemanıdır. Bazı endokardit, beyin apseleri, apandisit, idrar yolları enfeksiyonlarından tespit edilmiştir.
03.04. Haemophilus haemolyticus
Normal nazofarinks mukozasında bulunmakla beraber nadiren üst solunum yolu enfeksiyonlarına neden olur. Beta hemoliz yapar. Bu özelliği ile beta hemolitik streptokoklarla karıştırılabilir.
04. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde, Kanlı Agar, Çikolata Agar ve Stuart Transport Medium; Ringertz' Modification kullanılır.