Bordetella
01. Bordetella pertussis
02. Laboratuvar Tanısı
03. Yaptığı Hastalıklar
04. Tedavi
05. Epidemiyoloji ve Korunma
06. Diğer Bordetella'lar
06.01. Bordetella parapertussis
06.02. Bordetella bronchiseptica
06.03. Bordetella holmesii
07. Kullanılan Besiyerleri
01. Genel Bilgiler
Bordetella; Bordet ve Gengou tarafından (1906) boğmacalı çocukların balgamlarından izole edilerek Bordetella pertussis diye isimlendirilmiştir.
Bordetella, 0.2-0.5 µm en ve 0.5-1.0 µm boyunda oval, hareketsiz, sporsuz, küçük basildir. Genellikle tekli nadiren ikili kokobasiller halinde görülürler. Gram negatif ve kutupsal boyanma özelliği gösterirler. Fimrialı, aerop, zor üreyen fakat X ve V faktörleri olmadan da üreyebilen ve özellikle Bordet-Gengou besiyerinde kolayca üreyebilen bakterilerdir. Glikoz ve laktozdan gaz yapmadan asit yapan, ısı, kuruluk ve dezenfektan etkisiyle çabuk ölebilen bakterilerdir.
Bordetella pertussis, Bordet-Gengou besiyerinde 3-4 gün sonunda S tipi, küçük, cıva damlası benzeri parlaklıkta ve hafif hemolizli koloniler yaparak ürer. Pasajlanan bakteriler zamanla Kanlı agar ve diğer besiyerlerinde üreyebilme özelliği gösterirler.
Çeşitli antijenik yapıya sahiptir. Bunlar; hücre çeperi zarf proteini, hemaglütinin, histamine karşı duyarlılaştıran faktör, ısıya dayanıksız toksin ve endotoksindir.
02. Laboratuvar Tanısı
Boğmaca hastalığında özellikle nezle döneminde tanı zor konulur. Bu dönemde nazofarinks sürüntüsü alınmalıdır. Spazmodik öksürük döneminde ise öksürük damlacıkları kullanılabilir.
Bunun için Bordet-Gengou besiyerine hasta öksürtülür böylece besiyerine damlacıklar yapışır. Aynı besiyerine Nazofarinks sürüntüsü ekilerek incelenir. Besiyerinde 37 oC'da 2-3 gün sonra küçük koloniler halinde üreme gözlenir. Bu koloniler; özgül antiserumlarla aglütinasyon, Gram boyama ve İmmunfloresans yöntemle incelenerek identifikasyon yapılır. Çabuk tanı için, PCR ve IFA, ELISA yöntemleri kullanılabilir.
03. Yaptığı Hastalıklar
Bordetella pertussis, boğmaca hastalığının etkenidir. İnsan dışında başka hiçbir canlıda bulunmaz. İnsanda antijenik yapısında bulunan faktörlerin etkisiyle, lökositoz, trakeye yapışma, hemolitik etki gibi özelliklerle hastalığın oluşmasını sağlar. Hastalık üst solunum yolu ila vücuda alınır ve 1-3 haftalık kuluçka döneminden sonra, nezle, spazmodik öksürük ve iyileşme dönemlerini takip ederek sonlanır.
04. Tedavi
Antibiyotiklerle yapılır. Nezle döneminde çocuklara gereken özen gösterilmeli sıvı ve vitamince zengin besinlerle beslenme yapılmalıdır. Hastalık sırasında erken dönemde özgül immun gama globulin uygulaması hastalığın ağır gidişini hafifletebilir.
05. Epidemiyoloji ve Korunma
Boğmaca tüm dünyada özellikle çocuklar arasında yaygın olarak bulunur. Yayılmada öksürük damlacıkları ve balgam salgıları rol oynar.
Korunma; bebeklik döneminde 2 ay ara ile üç kez ve bir yıl sonra bir rapel aşı yapılarak sağlanır. Hastalarla yakın ilişkisi olanlara antibiyotik verilerek korunma sağlanmalıdır.
06. Diğer Bordetella türleri
06.01. Bordetella parapertussis
B. pertussis’e benzer özellikler taşır. Boğmacaya benzer fakat daha hafif seyreden bir hastalık yapar.
06.02. Bordetella bronchiseptica
B. pertussis’e benzer özellikler taşır. Fakat hareketlidir. Daha çok hayvanlarda bulunur. İnsanlardaki enfeksiyonu nadir olarak görülür.
06.03. Bordetella holmesii
Diğer Bordetella’lara benzer. Kahverengi pigmenti bulunur. İnsandan izole edilmiştir.
07. Kullanılan Besiyerleri
Analizlerinde, Bordet-Gengou Kanlı Agar kullanılır.