Neisseria

Neisseria

01. Genel Bilgiler

02. Neisseria gonorrhoeae

02.01. Genel Bilgiler

02.02. Yaptığı Hastalıklar

02.03.  Laboratuvar Tanısı

02.04. Tedavi

02.05. Epidemiyoloji ve Korunma

03. Neisseria meningitidis

03.01. Genel Bilgiler

03.02. Yaptığı Hastalıklar

03.03. Laboratuvar Tanısı

03.04. Tedavi

03.05.  Epidemiyoloji ve Korunma

04. Kullanılan Besiyerleri

01. Genel Bilgiler

Gram negatif koklar genel olarak Neisseriaceae familyası içinde toplanırlar. Neisseriaceae familyasında, Neisseria, Moraxella, Acinetobacter,Kingella, Simmonsiella, Alysiella, Eikenella, Suttonella cinsi bakteriler bulunur. Bu bakteriler kok ya da kokobasiller şeklinde, çift çift veya zincirler meydana getirmiş olarak görülürler. Sporsuz, hareketsiz, aerop, Gram negatif, oksidaz pozitiftirler.

Neisseria cinsi içerisinde çeşitli türler bulunur. Bunlar içinde en önemlileri N.Gonorrhoeae ve N.meningitidis’dir. Ayrıca N. lactamica, N. sicca, N. subflava, N. flavescens, N. mucosa, N. cinerea, N. denitrificans, N. elongata ve N. canis türleri bulunmaktadırlar.

Neisseria’lar 0.6-1.0 mm çapında diplokoklardır. Sadece N.elongata kısa çomakcık, ikili kokobasil ve kısa zin­cirler halinde görülebilir. Neisseria’lar genelde kok şeklinde olduklarından iki dik boyutta bölünerek diplokok dışında tetrad gibi de görülebilirler.

Aerop, hareketsiz, sporsuz, bazen kapsüllü, oksidaz pozitif, katalaz pozitif (N. elongata dışında) ve Gram negatif özelliklere sahiptirler.

İnsanlarda patojen olan türler asıl olarak N. gonorrhoeae ve N. meningitidis olup, N. flavescens, N. subflava, N. mucosa, N. sicca, N. cinerea, N. lactamica, N. denitrificans, N. elongata, N. weaveri patojen özellik göstermeyip Nazofarinks mukozasında flora elamanı olarak bulunurlar. Ancak diğer patojen bakteri ve viruslerle birlikte patojenitede rol oynayabilirler.

02. Neisseria gonorrhoeae

02.01. Genel Bilgiler

Neisseria gonorrhoeae (gonokok); 1879’da Albert Neissertarafından bulunmuştur. Bel soğukluğu (gonore) hastalığının etkenidir. Diplokoklar, böbrek veya kahve çekirdeği gibi görünürler. Lökositler içinde fagosite edilmiş olarak 3-5’li gruplar halinde bulunur. Enfeksiyonun yeni başladığı durumlarda genellikle intra ve ekstra sellüler olarak preparatlarda görülürken, kronikleşmiş olgularda genellikle ekstra sellüler Gram negatif diplokoklar halinde görülür.

Organizmadan yeni ayrıldıklarında besiyerlerinde üremede zorluk gösteren bakterilerdir. Üreyebilmeleri için besiyerlerine insan veya at serumu, haben sıvısı, kan, sistin ve B vitamini gibi maddeler konulmalıdır. Gonokoklar kaynamış kanlı agar ve Çikolata agarda, Thayer-Martin agarda diğer bakterilerden daha kolay ve çabuk ürerler. Ayrıca %5-10 CO₂, pH 7,4-7,6 ve 35- 36 °C de nemli ortam üremeye yardımcı olur. Kuruluğa ve ısıya çok duyarlıdırlar. Gün ışığı, ultraviyole ışınları ve antiseptikler öldürücü etki yapar. Penicillin'e ayrıca geniş spektrumlu antibiyotiklere duyarlıdırlar. Biyokimyasal yapısında; glikoz (+), maltoz (-), oksidaz (+), katalaz (+)tir.

Antijen yapısı dış membrandaki lipopolisakkaritler ve proteinlerin yapısına göre serotiplere ayrılır. Bazen kapsül ve pilus antijenleri bulunur.

02.02. Yaptığı Hastalıklar

Gonokoklar sadece insanlar için patojendir ve hücre içinde yaşayarak zorunlu parazit bakteri özelliği gösterir.

-Genital organ enfeksiyonları; Erkeklerde bel soğukluğu (gonore) adı verilen üretrit, prostatit, epididimit, ilerleyen vakalarda fibrosiz sonucu sterilite, fertilite görülür. Kadınlarda üretrit, bartholinit, servisit, endometrit, salpanjit ve peritonit görülebilir.

-Genital organ dışı enfeksiyonlar; Konjonktivit, pelvis enfeksiyonları, boğaz ağrıları, amniyon zarı enfeksiyonları, sepsis, artrit, endokardit, deri döküntüleri görülebilir.

02.03. Laboratuvar Tanısı

İnceleme maddesi, enfeksiyonu düşünülen yerden alınan irinli salgı, sperm veya ön idrardır. Alınan örnekler Gram ve metilen mavisi ile boyanarak incelenir. Bu boyalarda Polimorf Nüveli Lökosit’lerin içinde veya dışında Gram negatif, 3-5’li gruplar halinde kahve çekirdeği görünümlü diplokokların varlığı gonokoklara erken tanı koydurabilir.

Kesin tanı ve identifikasyon için kültür yapılır. İrinli salgıdan eküvyonla alınan örnekler ve Stuart besiyerli transport eküvyonları Kanlı agar, Çikolata agar, Thayer-Martin besiyerlerine ekim yapılarak uygun koşullarda ve sıcaklıkta 48 saat inkübe edilir. Üreyen şüpheli kolonilere Oksidaz testi uygulanır pozitiflik bulunan koloniler glikoz ve maltoz testlerine alınır. Glikoz pozitif ve maltoz negatif olması gonokok için kesin tanı koyulmasını sağlar.

Aşağıdaki testlerin dışında; Fluoresan antikor, EIA ve Kompleman birleşmesi testleri tanı amaçlı kullanılabilir.

Neisseria’ların bazı özellikleri:                                                

02.04. Tedavi

Penicillin ve geniş spektrumlu antibiyotiklerle yapılır.

02.05. Epidemiyoloji ve Korunma

Bağışıklık yok gibidir. Tüm cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklarda olduğu gibi görülme sıklığı oldukça fazladır. Korunma; toplumun cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklara karşı eğitilmesi ile sağlanabilir.

03. Neisseria meningitidis

03.01. Genel Bilgiler

Menengokoklar, 0.6-0.8 mm büyüklüğünde kahve çekirdeği görünümünde diplokoklardır. Hareketsiz, sporsuz, kapsülü, fimbrialı, Gram negatiftir. DNA'daki G+C miktarı %50-52 mol.dur. Neisseria meningitidis ilk defa Weichselbaum tarafından beyin omurilik sıvısından izole edilmiştir (1887). Hasta materyalinden yapılan boyalı preparatlarda Polimorf Nüveli Lökosit’lerin sitoplazmalarının içinde birkaç koktan oluşan gruplar ha­linde görülürler.

Menengokokların, üreyebilmeleri için besiyerlerine se­rum, kan, haben sıvısı gibi maddelerin eklenmesi gerekmektedir. En iyi üreyebildikleri besiyerleri, Kanlı agar, Çikolata agar ve spesifik besiyeri olarak Thayer-Martin, New York City (NYC) agardır. En iyi üreme sıcaklığı 37 °C ve pH 7.3-7.6’dır. Aerop’dur. Organizmadan yeni ayrılan menengokoklar %5-10  CO₂‘li  ortamda daha kolay ürerler. Kanlı agarda; küçük, kenarları düz, nemli, kabarık, mavimsi gri refle ve­ren hafif bulanık koloniler yaparlar. Hemoliz yapmazlar bazen geç oluşan (4 gün) hafif bir hemoliz görülebilir. Glikoz ve maltozdan asit oluşturmasıyla N. gonorrhoeae’den ayrılır. Oksidaz pozitif, Katalaz pozitiftir. İnsan organizması dışında dayanıksızdır. Kuruluk ve yüksek sıcaklıkta (55 °C’de 5 dakika) kolayca ölürler. Antiseptiklere, penicillin ve geniş spektrumlu antibiyotiklere karşı duyarlıdır. Yanlış antibiyotik kullanımı ve dirençli kökenlerden dolayı direnç oldukça fazladır. Özellikle B ve C grup menengokoklarda direnç gelişimi ve görülme sıklığı daha fazladır.

Menengokoklar, aglütinasyon ve kapsül şişme reaksiyonları ile serolojik gruplara ayrılır. A, B, C, D, H, I, K, L, Y, X, Z, W135, ve 29 E olmak üzere 13 grup altında toplanır.

03.02. Yaptığı Hastalıklar

Menengokoklara duyarlı tek organizma insandır. Menengokok kapsüllerinin antifagositik etkileri vardır. Parçalanmış vücut maddelerinin toksik özellikte olduğu ve endotoksin etkisi yaptıkları anlaşılmış ve bunun Lipopolisakkarit yapısında olması nedeniyle Gram negatif bakterilerinkine benzediği görülmüştür.

Hastalık olarak, akut nazo-farinjit, menengokoksomi, sepsis, epidemik menenjit, menengo ansefalit, menengokok pnömonileri görülür.

03.03. Laboratuvar Tanısı

İnceleme maddesi olarak enfeksiyonun yerine göre, nazofarinks örnekleri, ponksiyon mayi, beyin omurilik suyu ve kandır. Bu örnekler kültür için Kanlı agar, Çikolata agar, Thayer-Martin agarlara ekilip, %5-10 CO₂'li atmosfer ortamında ve 35-37 °C’de bekletilir. 24-48 saat sonra incelenerek üreyen koloniler üzerine Dimethly veya tetramethyl para-phenylene diamine hydrochlorid'in %1’lik taze eriyiği bakterinin kolonilerine damlatılınca oluşan önce pembe sonra parlak kırmızı renk oksidaz pozitifliği gösterir. Renk değişimi yoksa test negatiftir. Pembeleşen koloniler; görünüm, boyanma özellikleri, şeker fermantasyon testleri ve grup antiserumları ile aglütinasyon reaksiyonları yapılarak menengokok identifikasyonu yapılır.

Menenjitte BOS (beyin omurilik sıvısı) incelenir. Steril koşullarda yapılan Lomber ponksiyonda basınç artmış, görünüm bulanık ve irinlidir. Yapılan hücre sayımında hücre sayısı­nın artmış olduğu ve 1 ml de 2-3 bin olması (normalde 0-10/ml) ve polimorf nüveli lökositlerde artış görülmesi tanıya yardımcı olurken, Gram ve metilen mavisi boyası, kültür ve biokimyasal testler tanı konulmasını sağlar.

BOS alındıktan sonra santrifüj edilir ve üstte kalan saydam sıvıdan yapılan ince­lemelerde protein miktarının arttığı (%100-300 mg, normalde: %10-45 mg) globülin artması esasına dayanan Pandy, Nonne-Appeltreaksiyonunun pozitifolduğu, glikoz miktarının azaldığı (normalde %50-85 mg), klorun normal civarında olduğu (%700-750 mg) görülürse menenjit düşünülür.

Tanı amaçlı olaak İmmuno elektroforez, Lateks, Kapiller tüp presipitasyonu, Koaglütinasyon yöntemleri de kullanılır.

03.04. Tedavi

Antibiyotiklerle yapılır. Özellikle penicillin kullanılır.

03.05.  Epidemiyoloji ve Korunma

Menengokokları taşıyan ve hastalanan sadece insan olduğu için, taşıyıcıların kontrol altına alınması önem taşır. Bulaşma aksırık ve öksürük damlacıkları ve bu salgılarla bulaşmış eşya ile yakın temas ile olur. Bundan dolayı yayılma toplu yaşanılan ortamlarda daha hızlıdır.

Aşı, A, C, Y ve W-135 grup menengo­kokların kapsül polisakkaritlerinden hazırlanmıştır. Toplu yaşanılan yerlerde aşı uygulanması değerlidir.

04. Kullanılan Besiyerleri

Kanlı agar, kaynamış kanlı agar ve Thayer-Martin agar, menengokokların analizinde kullanılan besiyerleridir.