Clostridium

Clostridium

1. Genel Bilgiler
02. Etiyoloji
03. Epidemiyoloji
04. Hastalık Belirtileri
05. Laboratuvar Tanısı
05.01. Bakteriyoskopi
05.02. Kültür
05.03. Hayvan Deneyi
05.04. Serolojik Testler
06. Tedavi
07. Korunma
08. Kullanılan Besiyerleri

01. Genel Bilgiler
Clostridiumlar Bergey’s Manual of Systematic Bacteriology’e göre Gram pozitif, endospor oluşturan çomak ve koklar grubunun Clostridium cinsinde yer alan anaerob veya mikroaerofilik, spor veren, genellikle peritrik flagellalı çomaklardır. Hastalık etkenleri ve hayvanlarda yaptıkları başlıca hastalıklar aşağıdaki gibidir.

C. botulinum: Botulismus (insan, sığır, koyun, at, tavuk, ördek, mink)           
C. tetani: Tetanoz (at, domuz, koyun, nadiren de diğer memeliler)
C. chauvoei: Yanıkara (sığır, koyun, keçi, geyik, domuz, tavşan, kobay)
C. septicum: Bradzot hastalığı (genç koyunlar)
C. welchii (C. perfringens): Enterotoksemi (koyun, kuzu)
C. welchii tip-A: Gazlı gangren, septisemi, gıda zehirlenmesi (insan)
C. welchii tip-B: Kuzu dizanterisi (1-2 haftalık kuzular)
C. welchii tip-C: Koyunların hemorajik enterotoksemisi (koyun)
C. welchii tip-D: Yumuşak böbrek hastalığı (koyun, kuzu)
C. welchii tip-E: Buzağı enterotoksemisi (buzağı)
C. welchii tip-F: Enteritis necroticans        
C. novyi: Enfeksiyöz nekrotik hepatitis (koyun, sığır)
C. haemolyticum: Enfeksiyöz ikterohemoglobinüri (sığır, koyun, keçi, domuz)

Clostridiumlar ile ilgili olarak klinik mikrobiyolojisi sayfalarında, ayrıca gıda mikrobiyolojisi sayfalarında Clostridium botulinum ve Clostridium perfringens ile ilgili bilgiler vardır.

02. Etiyoloji
Clostridiumlar, Gram pozitif, hareketli (C. welchii hariç), sporlu (subterminal= C. botulinum, C. septicum, C. welchii (C. perfringens), C. oedematiens, C. haemolyticum; terminal= C. botulinum, C. tetani, C. chauvoei; ve sentral= C. botulinum, C. chauvoei, C. septicum, C. welchii), kapsülsüz (C. welchii hariç), uçları yuvarlak veya küt şekilli basillerdir. Kültürlerde tek tek, çift, kısa zincirler veya flamentler tarzında görülür. Genelde sporların çapı basillerin çapından büyük olduğu için, basile yüzük, tokmak, raket, mekik gibi çeşitli şekiller verdirir. Clostridiumlar katı besi yerlerinde 37 ^oC' de 24-48-72 saat içinde ortası kabarık, granüllü, düzenli veya düzensiz, kenarları çentikli, bazen de düzgün, flamentli görünümde, 2-4 mm çapında, saydam koloniler oluşturur. Kanlı agarda grimsi, nemli ve büyük boyda beta hemolitik koloniler meydana getirir. Vejetatif clostridiumlar çevre koşullarına ve dezenfektanlara karşı dayanıklı değildir. Endosporlar ise kuruluğa, ısı, radyasyon ve dezenfektanlara karşı dirençlidir. C. welchii dışındakiler O somatik antijen dışında flagellar antijene de sahiptirler. Clostridiumlar uygun koşullarda toksin oluşturmaktadırlar. Patojen olanların patojeniteleri oluşturdukları toksinin etkisine bağlıdır.Bazı clostridiumlar hayvan vücudunun dışında veya vücut içinde belli bir yerde sınırlı olarak güçlü toksinler oluştururlar. C. tetani ve C. botulinum hayvan vücudu dışında (C. botulinum) ve vücut içinde lokal olarak belli bir yerde (C. tetani) güçlü ekzotoksin oluşturan etkenlerdir. Diğer patojen clostridiumlar konak hayvanın barsak kanalı veya yerleştikleri dokularda ürerler ve dokulara yayılabilirler. Yaralardan dokulara ulaşan clostridiumlar üremeleri sonrası oluşan toksinler dokularda yayılır. Dokular yıkımlanır, gazlı gangren, ödem ve nekrozlar oluşur.

03. Epidemiyoloji
Bulaşma yaralardan veya sindirim kanalı ile olmaktadır. Enfekte hayvanların dışkıları ile kontamine edilmiş otlaklar bulaşmada etkilidir. Mevsimler ve beslenme şekli gibi nedenler de hastalıkların çıkışında önemli rol oynar.

04. Hastalık Belirtileri
Botulismus: insan ve hayvanlarda C. botulinum tarafından oluşturulan toksinlerle bulaşma hayvansal ve bitkisel gıdaların alınmasıyla baş, boyun ve bacak kaslarında zafiyet ve motor sinirlerin felciyle seyreden öldürücü bir hastalıktır.
Tetanoz: Orijinini yaradan alan ve merkezi sinir sistemini etkileyen C. tetani ekzotoksini tarafından oluşturulan, çizgili kasların spazmodik kontraksiyonlarına neden olarak sinirsel bir intoksikasyonla karakterize enfeksiyöz bir hastalıktır.
Yanıkara:C. chauvoei tarafından oluşturulan sığırlara özel, koyun ve keçilere de geçebilen ve özellikle, gluteal bölgede sero-hemorajik ve çıtırtılı ödemli lezyonlar meydana getiren akut, ateşli, öldürücü ve toksemi ile karakterize bir hastalıktır.
Bradzot hastalığı: Bradzot, genç koyunların abomasus mukozasının hemorajik yangısı, ödem, ülserasyonu ile karakterize toksemik ve yüksek oranda öldürücü akut ve enfeksiyöz bir hastalığıdır.
Enterotoksemi: Enterotoksemi, C. perfringens (C. welchii) tarafından bağırsaklarda toksin salgılanarak ani ölümlere neden olan, özellikle, koyun ve kuzuların abomasus ve ince bağırsaklarında konjestiyon, kanamalar ve ülserlerle karakterize olan, bakteriyemi ve toksemi ile seyreden öldürücü bir hastalıktır.
İnsanlarda gazlı gangren: C. welchii Tip-A insanlarda gazlı gangren (Clostridial myositis), septisemi ve gıda zehirlenmesine neden olur. Bakteri aynı zamanda hayvanlarda yara enfeksiyonu, yeni doğan kuzularda hemolitik anemi, ikterus ve hemoglobinüriye neden olur.
Kuzu dizanterisi: C. welchii Tip-B tarafından 1-2 haftalık kuzularda oluşturulan perakut, öldürücü, toksemik ve enzootik bir hastalıktır.
Ergin koyunların hemorajik enterotoksemisi: C. welchii Tip-C toksini  tarafından ergin koyunlarda oluşturulan öldürücü, perakut ve toksemik bir hastalıktır.
Yumuşak böbrek hastalığı: Bu hastalık ruminantların ince bağırsaklarındaki C. welchii Tip-D 'nin çoğalması ve toksin salgılaması sonucu perakut ve yüksek derecede ölümlere neden olan toksemik bir enfeksiyondur.
Buzağı enterotoksemisi: C. welchii Tip-E tarafından genç hayvanlarda (2-3 haftalık) oluşturulan nekrotik, hemorajik enteritis ve genel toksemi arazları ile beliren spazmodik bir enfeksiyondur.
Enteritis necroticans: C. welchii Tip-F'nin beta toksini tarafından oluşturulan karında sancı ve şiddetli ishal ile karakterize bir hastalıktır.
Enfeksiyöz nekrotik hepatitis: Kara hastalık adı verilen enfeksiyöz nekrotik hepatitis koyunların ve bazen de sığırların C. novyi (C. oedematiens) tarafından oluşturulan, akut, toksemik ve karaciğer nekrozları ile beliren bir hastalığıdır. Hastalık, genellikle, fasciolasis ve dicroceliasis ile ilişkili olup bunlarla birlikte görülmektedir.
Enfeksiyöz ikterohemoglobinüri: Sığır, koyun bazen de keçi ve domuzlarda yüksek ateş, hemoglobinüri, ikter, karaciğerde nekrotik fuayeler, intestinal hemorajiler ve intoksikasyon ile seyreden akut, enfeksiyöz bir hastalıktır.

05. Laboratuvar Tanısı
Şüpheli gıda maddeleri ve hastalıktan ölmüş hayvanların çeşitli iç organları, yara veya portantre civarından el ayası büyüklüğünde parça, yaradan alınan kazıntı ve yara içinden gelen akıntı (C. tetani), kan ve ödem sıvısı (C. chauvoei), femur, abomasus içeriği, idrar (C. welchii) gibi marazi maddeler laboratuvar tanısında kullanılır.

05.01. Bakteriyoskopi
Laboratuvara gönderilen marazi maddelerden hazırlanan preparatlar Gram ve spor boyama yöntemleriyle boyanarak Gram pozitif sporlu etkenler görülmeye çalışılır.

05.02. Kültür
a) Katı besi yeri: Kanlı agar, laktozlu yumurta sarılı ve sütlü agar, glukozlu kanlı agar.
b) Koloni morfolojisi: Clostridium'lar katı besi yerlerinde, ortası kabarık, granüllü, düzenli veya düzensiz, kenarları çentikli, bazen de düzgün, flamentli görünümde, 2-4 mm çapında, saydam ve hemolitik koloniler oluştururlar.
c) Spesifik besi yerleri: Cooked meat buyyon, glukozlu VF buyyonu, Terezzi, VF (Viande Foie), kıymalı-, beyinli- ve karaciğerli buyyon, dihidrojen fosfatlı, potasyum tellüritli, sodyum azidli ve glukozlu VF besi yeri. Besi yerlerine %0.5 glukoz, %0.5 K₂HPO₄, kan serumu ve inorganik tuzların ilave edilmesi üremeyi olumlu etkiler.
d) Buyyon kültürü: Clostridiumlar sıvı besi yerlerinde 24-48 saat içinde bol ve homojen bir üreme ve bazen de dipte çöküntü gösterirler.  çok miktarda gaz oluşumu, H₂S teşkili ve bozulmuş acı tereyağı kokusu veya peynirimsi bir koku meydana gelir. Buyyonda bulunan et parçaları sindirilir ve ette bazı değişiklikler şekillenir.
e) identifikasyon şeması

05.03. Hayvan Deneyi
Marazi madde ve şüpheli kültürlerden kobaylara intraperitoneal veya intramüsküler enjeksiyonlar yapılarak deneysel enfeksiyon oluşturulabilir.

05.04. Serolojik Testler
Fluoresan antikor, nötralizasyon ve aglutinasyon testlerinden yararlanılabilir.

06. Tedavi
Clostridiumlar antibiyotiklere duyarlıdırlar. Ancak clostridiumlardan ileri gelen hastalıkların toksinlerden kaynaklandığı düşünülerek uygun antitoksin kullanılması gerekir.

07. Korunma

Birçoğunun aşısı vardır. Hazırlayıcı faktörlerin giderilmesine çalışılır. Kontamine mera ve otlaklardan kaçınılmalıdır.

08. Kullanılan Besiyerleri
Cooked Meat Medium kullanılır.